Xử lý sớm tại nhà
1. Cho bú đúng cách và nhiều lần — cách hiệu quả nhất: (a) ưu tiên bên bị tắc (bé bú mạnh nhất khi đói nên cho bú bên này trước); (b) đổi tư thế để cằm bé hướng về phía cục tắc — bé rút sữa mạnh nhất ở vị trí cằm; (c) massage nhẹ hướng về phía núm khi bé bú hoặc khi vắt, không chà mạnh vì dễ gây đau và viêm.
2. Chườm ấm kết hợp nghỉ ngơi: chườm ấm trước khi bú/ vắt (khăn ấm hoặc tắm nước ấm) giúp sữa chảy dễ hơn; nhiều hướng dẫn khuyên chườm lạnh sau khi bú để giảm sưng đau; uống đủ nước và tranh thủ nghỉ.
3. Vắt/ hút cho hết căng: nếu bé bú ít, vắt hoặc hút sữa đến khi ngực mềm bớt — để ứ căng lâu sẽ làm tắc nặng hơn; nhưng cũng không hút quá mạnh hoặc quá nhiều vì có thể kích thích tăng tiết sữa thành vòng lặp.
4. Trang phục và tư thế: mặc áo lót vừa vặn, không chật ở núm; tránh đè hoặc nằm lên ngực lâu; dây đeo vai không siết.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
Đi khám khi có: (a) sốt từ 38°C kèm ngực đau, đỏ, có cục cứng rõ; (b) đau dữ dội hoặc cục ngày càng to; (c) da ngực đỏ, nóng, có vệt đỏ; (d) mệt, ớn lạnh, đau nhức toàn thân; (e) đã xử lý tại nhà 24–48 giờ mà không đỡ.
Viêm tuyến vú cần khám và có thể cần kháng sinh; áp-xe cần dẫn lưu — không tự chịu đựng, không đắp lá hay quấn nóng kéo dài vì làm áp-xe nặng hơn.
Lưu ý rất quan trọng: tắc tia hoặc viêm vú không có nghĩa là phải ngừng cho con bú — tiếp tục cho bú hoặc vắt đúng cách chính là một phần của điều trị, vì sữa ứ lại sẽ làm bệnh nặng hơn. Kháng sinh (nếu bác sĩ kê) thường có loại an toàn với bú mẹ — hãy hỏi bác sĩ loại phù hợp. Phòng ngừa: cho bú đúng cách và đều đặn, không bỏ cữ quá lâu, tránh áo chật, nghỉ ngơi đủ.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (moh.gov.vn) — hướng dẫn chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
- Tổ chức Y tế Thế giới (who.int) và khuyến nghị của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, tức Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ) về nuôi dưỡng, giấc ngủ, thời gian dùng màn hình.