Đánh giá ‘nói’ — không chỉ đếm số từ
- Hiểu quan trọng ngang ‘nói’: bé hiểu được nhiều dù nói ít là dấu hiệu tốt; bé không hiểu/ không phản ứng với lời nói là điều đáng lo hơn ‘nói ít’.
- Giao tiếp không lời: chỉ tay (pointing) là ‘mốc’ quan trọng — bé chỉ tay để ‘muốn’ (9–14 tháng) và để ‘chia sẻ chú ý’ (nhìn bạn rồi chỉ); thiếu chỉ tay/ giao tiếp mắt/ cười đáp là dấu hiệu cần đánh giá sớm (không chờ).
- Ghi chú: ‘số từ’ rất khác nhau giữa các bé — một số bé ‘tích’ rồi ‘bùng nổ’ từ (18–24 tháng); điều quan trọng là bé có ‘tiến triển’ (có từ mới theo tuần/ tháng) và tương tác xã hội tốt.
Cách ‘kích’ ngôn ngữ cho bé: (1) nói chuyện với bé nhiều (kể lại việc đang làm — ‘mẹ đang nấu cơm’); (2) đọc sách/ xem hình, gọi tên đồ vật; (3) chơi ‘bắt chước’: khi bé ‘ê a’ hoặc nói 1 từ — đáp lại + mở rộng (‘à, con nói ‘xe’ — xe ô tô màu đỏ’); (4) không ‘sửa’ gắt — lặp lại đúng cách tự nhiên; (5) giảm màn hình (thời gian màn hình nhiều liên quan chậm nói — bài ‘cho con xem YouTube’); (6) khám thính lực nếu bé ‘ít phản ứng với tiếng’ (nghe kém là nguyên nhân chậm nói hay bị bỏ qua). Khi nào khám: 18 tháng chưa có từ nào/ không biết chỉ tay; 24 tháng chưa ghép 2 từ; hoặc mất ‘kỹ năng đã có’ (nói được rồi ‘mất’) — khám càng sớm càng tốt (can thiệp sớm hiệu quả cao).
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế (moh.gov.vn) — hướng dẫn chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.
- Tổ chức Y tế Thế giới (who.int) và khuyến nghị của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, tức Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ) về nuôi dưỡng, giấc ngủ, thời gian dùng màn hình.